Jaarcongres Rouw 2027 - Van afscheid tot nazorg

Wat doet het met jou, als zorgverlener wanneer een patiënt of cliënt overlijdt met wie je een band hebt opgebouwd? En hoe is het om voor anderen te zorgen terwijl je zelf een dierbare mist of thuis ook mantelzorger bent? In de zorg gaat het werk door, ook wanneer een overlijden je raakt.

Joke Roelfsema staat stil bij wat verlies en rouw met zorgverleners doen, ook op het werk. Hoe maak je binnen een team ruimte om te delen wat je meemaakt en wat je raakt? Wat kunnen collega’s en leidinggevenden voor elkaar betekenen? En hoe zorg je dat aandacht voor verlies en rouw een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de dagelijkse zorg voor medewerkers en voor elkaar?

Over de spreker: Joke Roelfsema is rouwcoach, spreker en schrijver. Zij begeleidt medewerkers, teams en leidinggevenden bij verlies en rouw. Met haar lezingen en publicaties vraagt zij aandacht voor de impact van verlies en rouw op het werk en de ruimte die medewerkers daarbij nodig hebben.  Zij is auteur van het boek ‘Wat is er gebeurd?’, uitgegeven door Zilt.

Hoe beleven kinderen en jongeren het verlies van een betekenisvol iemand? Worden ze gehoord, gezien en mogen ze op hun eigen manier betrokken zijn? Ook als ze nog heel klein zijn? Kinderen groeien op met het verlies in hun rugzak. Hun vragen en behoeften veranderen daarmee als ze ouder worden.

Welke vragen hebben zij op diverse leeftijden en bij wie kunnen ze met die vragen terecht? Want verlies kan tijdelijk ondergronds gaan en opnieuw betekenis krijgen in een andere ontwikkelingsfase wanneer een kind beter gaat begrijpen wat het mist.

Hechting speelt op verschillende manieren een belangrijke rol bij rouw. De hechtingsstijl heeft invloed, de neurale hechtingspaden in het brein maar ook verlies van hechting en verbinding.

Riet Fiddelaers-Jaspers bespreekt hoe kinderen en jongeren het verlies verweven in hun leven en hoe belangrijk hun naaste omgeving is in het omgaan met het verlies. ‘It takes a village to support a grieving child’. Een secure base thuis, in de familie, op school of bij een andere vertrouwde volwassene kan hierbij het verschil maken. De workshop biedt handvatten om kinderen en jongeren te ondersteunen en oog te hebben voor wat zij zonder woorden laten zien.

Over de spreker

Dr. Riet Fiddelaers-Jaspers is deskundige op het gebied van hechting, verlies en rouw en auteur van talrijke boeken zoals Jong Verlies en Opgroeien met gemis. Zij is verbonden aan het Expertisecentrum Omgaan met Verlies.

Verlies begint niet altijd bij een overlijden. Door ziekte of beperkingen kunnen gezondheid, zelfstandigheid, vertrouw de rollen en verwachtingen voor de toekomst veranderen. Mensen kunnen iemand missen zoals die vroeger was, terwijl diegene nog bij hen is.

Ellis Middelhuis bespreekt levend verlies en de betekenis ervan voor patiënten en naasten. Hoe herken je verdriet dat steeds opnieuw wordt opgeroepen? Hoe geef je ruimte aan gevoelens die soms moeilijk uit te spreken zijn? En hoe ondersteun je mensen wanneer hun verlies geen duidelijk eindpunt heeft?

Over de spreker: Ellis Middelhuis is oprichter van Buro Ellis & Co, Expertisecentrum Levend Verlies. Zij is coach op het gebied van rouw en verlies en auteur van ‘Mensen met lef’, over levend verlies en veerkracht.

Rouw speelt zich niet alleen af na een overlijden en is lang niet altijd zichtbaar. Marcel Kolder neemt de deelnemers mee in zijn persoonlijke ervaringen met verlies: het langdurige levende verlies rondom zijn dochter Mayim, de jarenlange intensieve zorg en het overlijden van zijn vrouw Michelle.

Aan de hand van persoonlijke verhalen, anekdotes en fragmenten uit de documentaire Een kaarsje voor Michelle laat hij zien hoe rouw doorwerkt in het dagelijks leven. Binnen gezinnen, op het werk, onder vrienden en in de gemeenschap. Daarbij staat de vraag centraal wie verlies opmerkt wanneer iemand zelf geen hulp vraagt, en welke betekenis de sociale omgeving daarin kan hebben.

Ook kunst krijgt een plaats in zijn verhaal, als middel om zichtbaar en bespreekbaar te maken wat vaak verborgen blijft.

In een interactieve workshop onderzoeken deelnemers aan de hand van herkenbare situaties hoe zij als professional rouw beter kunnen signaleren en welke rol de omgeving en het sociaal domein kunnen spelen.

De centrale vraag is: Hoe leren we rouw herkennen op de plekken waar mensen gewoon verder moeten leven?

Over de spreker:  Marcel Kolder spreekt en schrijft vanuit zijn persoonlijke ervaringen met zorg, levend verlies en rouw. Als vader van Mayim en na het overlijden van zijn vrouw Michelle weet hij hoe ingrijpend verlies kan zijn en hoe het doorwerkt in het dagelijks leven. Met persoonlijke verhalen, kunst en film maakt hij zichtbaar wat vaak onopgemerkt blijft en vraagt hij aandacht voor de betekenis van de sociale omgeving bij rouw en verlies. Hij werkt als consultant, veranderdeskundige en staat bekend als een kanteldenker.

Lees meer via deze link.

Een overlijden kan vragen oproepen die raken aan het hele bestaan. Wie ben ik zonder de ander? Wat geeft mijn leven richting? Hoe verhoud ik mij tot wat is gebeurd? Zulke vragen vragen om aandacht en ruimte, ook wanneer er geen antwoord beschikbaar is.

Carlo Leget verkent de existentiële kant van rouw. De workshop gaat over luisteren naar levensvragen, het herkennen van wat voor iemand op het spel staat en het ondersteunen van mensen die opnieuw betekenis zoeken in hun leven. Met aandacht voor de houding van de zorgverlener en de waarde van een gesprek waarin onzekerheid mag blijven bestaan.

Over de spreker: Carlo Leget is hoogleraar Zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek. Zijn werk richt zich onder meer op zingeving, spiritualiteit en ethiek in de palliatieve zorg. Hij ontwikkelde het diamantmodel voor gesprekken over levensvragen.

Binnen één gezin kan hetzelfde overlijden heel verschillend worden beleefd. De een zoekt contact en wil praten, terwijl de ander zich terugtrekt of zich juist op dagelijkse bezigheden richt. Ouders proberen hun kinderen te steunen terwijl zij zelf verdriet hebben. Die verschillen kunnen tot onbegrip en spanningen leiden, juist wanneer gezinsleden elkaar hard nodig hebben.

Annet Weijers bespreekt hoe je gezinnen kunt begeleiden na een ingrijpend verlies. Hoe krijg je zicht op de behoeften van ieder gezinslid? Hoe help je mensen om elkaars reacties beter te begrijpen? En hoe ondersteun je een gezin zonder één manier van rouwen als uitgangspunt te nemen?

Waar Riet Fiddelaers-Jaspers eerder op de dag vooral aandacht besteedt aan de ontwikkeling en rouwervaringen van kinderen en jongeren, richt deze workshop zich op de onderlinge verhoudingen binnen het gezin. Hoe beïnvloeden gezinsleden elkaar in hun verdriet, en wat kunnen zorgverleners en begeleiders betekenen wanneer ieder op een eigen manier probeert verder te leven?

Over de spreker

Annet Weijers is orthopedagoog en rouwtherapeut. Zij heeft jarenlange ervaring met het begeleiden van kinderen en gezinnen bij verlies en rouw.

Geloof, cultuur, familiegewoonten en persoonlijke overtuigingen kunnen van grote betekenis zijn bij afscheid en rouw. Tegelijkertijd verschillen de wensen van mensen, ook wanneer zij een culturele of religieuze achtergrond delen. Hoe ontdek je wat voor deze persoon en dit gezin belangrijk is?

Samira El Moussaoui bespreekt hoe je rouwbegeleiding laat aansluiten bij de leefwereld van nabestaanden. Met aandacht voor rituelen, familieverhoudingen, communicatie en het stellen van open vragen. De workshop helpt zorgverleners om hun eigen aannames te herkennen en zorgvuldig af te stemmen op de behoeften van mensen die zij begeleiden.

Over de spreker: Samira El Moussaoui is verpleegkundige, rouwcoach en ambassadeur op het gebied van diversiteit en inclusie in de zorg. Zij zet zich in voor persoonsgerichte, cultuursensitieve palliatieve zorg en ondersteuning bij verlies en rouw.

In een openhartig interview met journalist Rhijja Jansen vertelt Soesja over de vele facetten van haar rouwproces. Over nieuwe angsten, veranderende relaties en de manier waarop het verlies haar leven blijvend heeft veranderd. Ook vertelt ze over de weg terug naar het leven, waarin langzaam weer ruimte ontstaat om te genieten, maar geluk nooit meer helemaal vanzelfsprekend voelt. Want zoals Soesja het verwoordt: 'Alles wat mij blij maakt, brengt tegelijkertijd een intens verdriet.'

Op Instagram deelt Soesja veelvuldig over haar rouwproces, en ze schreef onlangs het boek 'Sam, ik neem je altijd mee'. Haar verhaal laat zien hoe ingrijpend plotseling verlies kan zijn en hoe rouw zich niet laat vangen in vaste fasen of een voorspelbaar verloop. Voor zorgverleners biedt dit interview een indringende inkijk in de complexiteit van rouw en de impact van plotseling verlies. Het nodigt uit tot reflectie op de manier waarop we nabestaanden begeleiden: met aandacht voor hun persoonlijke verhaal, oog voor de tegenstrijdige gevoelens die rouw met zich mee kan brengen en ruimte voor een proces dat zich niet laat sturen of versnellen.

Over de spreker: rouwactivist en influencer Soesja van Grondelle verloor haar broer Sam en schreef het boek ‘Sam, ik neem je altijd mee’.